De bovenstaande illustratie toont een fragment uit de afbeelding van De claris mulieribus van Giovanni Boccaccio, vervaardigd in Frankrijk rond 1440.
Het zelf vervaardigen van stoffen — in vroegere tijden een noodzakelijke vanzelfsprekendheid.
Achtergrond
Tegenwoordig is kleding voor ons verkrijgbaar in een assortiment dat bijna te omvangrijk is om te overzien. Ook zijn er stoffen verkrijgbaar om zelf kleding, gordijnen, tafelkleden en nog veel meer te maken.
Vroeger hadden mensen het niet zo makkelijk, of ze hadden simpelweg niet het geld om noodzakelijke spullen zoals kleding te kopen.
Onze kleine tentoonstelling heeft tot doel te laten zien hoe, door de teelt van vlas, de aldus verkregen grondstof — in de loop van talrijke stappen — werd omgevormd tot stoffen die gereed waren voor verdere verwerking.
Zaaien en oogsten
Volgens een oud volksgezegde worden vlaszaden op de honderdste dag van het jaar gezaaid en na nog eens honderd dagen geoogst, ofwel uit de grond getrokken. De planten kunnen gemakkelijk met wortels en al uit de grond worden getrokken.
Vervolgens worden ze in schoven gestapeld totdat de stengels droog zijn. De vlasschoven worden dan naar een droge plek op het erf gebracht.
Zaden voor de volgende zaaironde
Met dit werktuig, een riffel genaamd, worden de zaden van de geoogste vlas gescheiden.
Roten en Drogen
Na de oogst in de herfst worden de vlasbundels gedurende een bepaalde tijd in water geweekt (waterroten) of uitgespreid op een weide (dauwroten). Ze worden ongeveer 2-4 weken vochtig gehouden totdat het rottingsproces begint, waardoor het gemakkelijker wordt om de vlasvezels van de stengel te scheiden. Om dit proces verder te optimaliseren, worden de vlasstengels gerot, d.w.z. gedroogd onder hitte.
De Vlasbreker
De vlasbundels worden op de vlasbreker geklemd en de buitenste laag van de stengel wordt gebroken. Door dit breekproces komen de buitenste vlasvezels bloot te liggen. Soms wordt de vlasbundel ook heen en weer getrokken in de breker om de houtachtige vezels verder te scheiden van de plantvezels. De houtachtige vezels werden vroeger gebruikt als strooisel; tegenwoordig vormen ze ook een goede isolatie.
In de knoop raken
De uitdrukking is afgeleid van de verwarde, rommelige, chaotische wirwar van haren en zwermen afval.
De Hekkam
Na het breken van het vlas worden de vlasvezels eerst door een grove kam (grove spijkerplank) en vervolgens door een fijne kam (fijne spijkerplank) getrokken, waardoor de houtachtige vezels worden verwijderd. De minderwaardige, korte vezels worden vervolgens verwerkt tot grove stoffen, terwijl de lange vezels verder worden gereinigd van houtresten.
Zwaaimes
Nadat de laatste houtvezels met het zwaaimes uit de linnenvezels zijn verwijderd, heb je linnenvezels van de beste kwaliteit met lange vezels. Alleen deze worden verwerkt tot kledingstoffen. De korte vezels worden door het kammen aan de andere vezels toegevoegd en worden alleen gebruikt voor grovere stoffen, zoals jutezakken.
Nu kunnen de linnenvezels gesponnen worden.
Het Spinwiel
Eerst moet de linnenvezel op de spinrok worden gebonden, vaak met mooie linten. Vervolgens worden enkele vezels van de spinrok getrokken en aan de klos bevestigd.
Nu kan het spinwiel voor de linnen draad naar links worden gedraaid en door gestaag trappen blijven draaien.
Spinnen
De spintol heeft vaak kleine haakjes waarover het garen wordt getrokken om gelijkmatige bollen te vormen.
Er staat altijd een kom water bij het spinwiel om de vingers te bevochtigen, omdat de vezels ruw zijn en de vingers uiteindelijk zouden beschadigen. Het water maakt de vezels soepeler.
Ben ye gek?
Spinnen was vroeger voorbehouden aan jonge meisjes, en vaak kwamen ze met een groepje bij elkaar om verhalen te vertellen tijdens het spinnen. Verhalen die, zoals dorpsroddels betaamt, soms ver van de werkelijkheid af stonden. Daar komt de uitdrukking „Hij/zij is gek!“ of zelfs de confrontatie „Ben je gek?“ vandaan.
De Spoel
Zodra de spoel van het spinwiel vol is, moet het afgewerkte garen op de spoel worden gewikkeld. Dit zorgt voor gelijkmatige strengen garen die gemakkelijk te wassen, bleken en op te bergen zijn. Veel spoelen geven na een bepaald aantal omwentelingen een hoorbaar signaal, waardoor het gemakkelijker is om ervoor te zorgen dat de scheringdraden dezelfde lengte hebben.
Het Opwindwiel
De kartonnen spoelen worden op het opwindwiel geplaatst en de linnen draad voor de schietspoel wordt erop gewikkeld (inslagspoel). Vervolgens kan de inslagdraad in de schietspoel worden geplaatst.
Maar de hoofddraden ontbreken nog, een tijdrovende stap.
Ook deze worden met behulp van het opwindwiel voorbereid.
